Yəmənin səssiz müharibəsi - Rüstəm Tağızadə

Yəmənin Səssiz Müharibəsi 2026-cı ilin sentyabrında Yəmən yenidən dünya gündəminin mərkəzinə oturdu. Lakin bu dəfə diqqət Husilərin Səudiyyə Ərəbistanına endirdiyi raket zərbələrində və ya Qırmızı dənizdəki gəmi hücumlarında deyil, daha dərin bir qatda – Husi hərəkatının öz daxilində gedən gizli parçalanmada və bunun qlobal geosiyasi balansa təsirindədir.

Münaqişənin Yeni Mərhələsi: Rəqəmlər danışır

3 sentyabr 2026-cı ildə Husilər qərb cəbhəsində genişmiqyaslı hücuma başladı. Hədəf: Bab əl-Məndəb boğazına yaxınlaşmaq və Səudiyyə Ərəbistanının Qırmızı dəniz ixrac marşrutunu kəsmək idi. Hücum nəticəsində:

- 500-dən çox döyüşçü həyatını itirdi.

- Husilər Moxa limanını ələ keçirdi – bu, onları Bab əl-Məndəbə bir addım da yaxınlaşdırdı.

- Səudiyyə Ərəbistanının Abha, Cizan və Nəcran şəhərlərinə raket və dron zərbələri endirildi; 73 mülki şəxs yaralandı.

- Səudiyyə koalisiyası cavab olaraq Yəmən ərazisinə 54 hava zərbəsi endirdi.

Daxili Parçalanma: Hərəkatın "Aşil dabanı"

Husi hərəkatının hərbi uğurları onun daxili strukturunu gücləndirmir; əksinə, gərginliyi artırır. 3 sentyabrda Husi rəhbərliyi üçüncü və yeddinci hərbi bölgələrin komandirlərini gözlənilmədən dəyişdirdi. Mənbələr bu dəyişikliyi "liderliyin sədaqətinə və bacarığına dair artan şübhələr" ilə əlaqələndirir.

Daxili gərginliyin əsas səbəbi: Hərəkatın qurucusunun oğlu Əli Hüseyn əl-Husinin artan təsiri. Bu, o, təhlükəsizlik və kəşfiyyat rəisi Əbdül Hakim əl-Xəyvani, hərbi komandir Əbu Əli əl-Hakim və Ali Siyasi Şuranın üzvü Məhəmməd Əli Husi də daxil olmaqla, bir neçə nüfuzlu şəxslə fikir ayrılığına səbəb olub.

Əli Hüseyn əl-Husinin yaratdığı yeni təhlükəsizlik orqanı Dəmar vilayətindən təxminən 70 nəfəri həbs edib – bu, yerli icmalar arasında ciddi narazılıq doğurub. Maraqlıdır ki, İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun nümayəndələri Husi fraksiyaları arasındakı fikir ayrılıqlarını yatırmağa çalışır ki, bu, hərəkatın hərbi və təhlükəsizlik bütövlüyünə təsir etməsin.

Nəsillər arası dilemma: İsrailin avqust zərbələri Husi liderliyinin təhlükəsizlik protokollarını pozdu. Müdafiə naziri Məhəmməd əl-Atifi və Baş Qərargah rəisi Məhəmməd əl-Qəməri də daxil olmaqla, bir neçə yüksək vəzifəli şəxs hədəf alındı. Nəticədə, Saada müharibələrində yetişən qurucu nəsil gizlənməyə məcbur oldu, lakin hərəkat gənc nəslə real səlahiyyət verməyə hazır deyil.

İqtisadi Tükənmə: Səssiz böhran

Hərbi uğurlara baxmayaraq, Husi hərəkatı dərin iqtisadi böhranla üzləşir. 2026-cı ilin may ayında döyüşçülərə dörd aydır maaş verilmirdi, yalnız mərkəzi sektorlarda olan bəzi şəxslər müntəzəm ödəniş alırdı. Nəticədə, altı vilayətdə cəbhə xəttindən qaçma halları qeydə alındı.

Husi rəhbərliyi 4,225 kommersiya agentliyini bağladı və 4,000-dən çox biznes lisenziyasını ləğv etdi. Husi nəzarətindəki ərazilərdə ərzaq təhlükəsizliyi kritik səviyyəyə çatıb – 22 milyon insan humanitar yardıma ehtiyac duyur.

İranın "Yanan körpü" strategiyası və Bab əl-Məndəb dilemması: Husi hərəkatının daxili zəifliyi İran üçün ciddi problem yaradır. Tehran Husiləri Bab əl-Məndəb boğazını bağlamaq üçün əsas alət kimi görür – xüsusilə də Hörmüz boğazı faktiki olaraq bağlı olduğu bir dövrdə. İyul ayında İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun komandirlərini, hərbi müşavirləri və raket avadanlıqlarını Yəmənə göndərərək Husilərin hərbi qabiliyyətini gücləndirdi. Lakin bu xarici dəstək Husi hərəkatının daxili problemlərini həll etmir – əksinə, xarici asılılıq hərəkatın legitimliyini daha da zəiflədir.

Bab əl-Məndəb qlobal ticarətin 12%-nin keçdiyi, Hörmüz isə dünya neft təchizatının təxminən 20%-nin daşındığı iki əsas darboğazdır. Husi hərəkatının Moxa limanını ələ keçirməsi və Bab əl-Məndəbə yaxınlaşması, Səudiyyə Ərəbistanının Qırmızı dəniz ixrac marşrutlarını birbaşa təhlükə altına alır. Səudiyyənin mart-iyul 2026-cı illər arasında Bab əl-Məndəb boğazından xam neft ixracı 8 dəfə artmışdı – bu, Hörmüzün bağlanması ilə Səudiyyənin Qırmızı dənizə yönəlməsinin nəticəsi idi. İndi həmin alternativ marşrut da Husi təhdidi altındadır.

Yeni Geosiyasi Alyans: Məkkə Müdafiə Paktı

Husi təhdidinə cavab olaraq Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə arasında 7 avqust 2026-cı ildə imzalanmış Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi diqqət mərkəzindədir. Pakistan müdafiə naziri Xavaja Asif bildirib ki, Husilərin Səudiyyəyə davam edən hücumları bu üçtərəfli müdafiə paktını işə sala bilər. Sazişə görə, üç dövlətdən hər hansı birinə silahlı hücum hamısına edilmiş sayılır.

Bu, Yaxın Şərqdə yeni güc balansı yaradır: bir tərəfdə İran-Husi oxu, digər tərəfdə Pakistan-Səudiyyə-Türkiyə koalisiyası. Pakistan həmçinin İrana Səudiyyənin mesajını çatdırıb – tələb: Husilərə təsir edib hücumları dayandırmaq. Lakin İran rəsmiləri "Tehran Husilərə nəzarət edə bilmir" cavabını verib.

Çinin mövqeyi isə diqqətəlayiqdir: Çin Xarici İşlər Nazirliyi Husilərdən Çin neft tankerlərinin Qırmızı dənizin cənubundan təhlükəsiz keçməsini təmin etmələrini tələb edib. Bu, Çinin enerji təhlükəsizliyini qorumaq üçün birbaşa silahlı qrupla danışıqlar apardığını göstərir – ənənəvi diplomatiyadan kənar bir yanaşma.

Nəticə: Döyüş meydanında güc, masada zəiflik

Husi hərəkatı 2026-cı ildə hərbi cəhətdən ən güclü mövqeyindədir: Moxa limanı ələ keçirilib, Səudiyyə ərazisinə zərbələr endirilir, Bab əl-Məndəbə yaxınlaşır. Lakin bu hərbi uğurlar daxili parçalanmanın üstünü örtür. Struktur problem budur: Husi hərəkatı mərkəzləşdirilmiş, vahid komandanlıq strukturu olmadan fəaliyyət göstərir. Fərqli komandirlər, fərqli qaynaqlar, fərqli gündəmlər – bu, qısamüddətli hərbi qələbələr gətirsə də, uzunmüddətli idarəetmə qabiliyyətini məhv edir.

Geosiyasi nəticə: Yəməndə davam edən münaqişə Husilərin hərbi gücü ilə siyasi zəifliyi arasındakı uçurumun nəticəsidir. Bu uçurum İranın regional strategiyasını təhlükə altına alır, Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizlik hesablamalarını dəyişir, Pakistan-Türkiyə-Səudiyyə yeni müdafiə oxunu formalaşdırır və Qırmızı dəniz ticarət marşrutlarını qeyri-müəyyən edir.

Müəllif: Politoloq Rüstəm Tağızadə