Baltik Cəbhəsində Boz Zona: Hibrid Təzyiq və Alyansın Sınağı

Rusiya müharibə elan etmədən müharibəyə hazırlaşmağın klassik mərhələsinə keçib. Baltik sərhədlərində müşahidə olunan hərəkətlər, siyasi ritorikanın sərtləşməsi və zamanla ölçülən hazırlıq pəncərələri bir şeyi göstərir: söhbət artıq ehtimallardan yox, ssenarilərdən gedir. Narva və Svalki bu ssenarilərdə əsas rol oynayır və burada atılacaq istənilən addım NATO üçün sadəcə regional yox, sistem xarakterli sınaq olacaq.

Son həftələrdə bu region yenidən strateji gündəliyin mərkəzinə qayıdıb. Məsələ Baltik ölkələrinin hərbi imkanları ilə bağlı deyil. Əsas sual NATO-nun siyasi iradəsinin böhran şəraitində necə işləyəcəyidir. Hibrid əməliyyatlar üçün ən uyğun mühit də məhz burada formalaşır: hüquqi cəhətdən qeyri-müəyyən, siyasi baxımdan həssas, hərbi baxımdan isə sürətli eskalasiyaya açıq məkan.

Vaşinqtondan gələn siqnallar və onların oxunuşu. ABŞ-ın son illərdə verdiyi ziddiyyətli siqnallar bu hesablamalarda mühüm yer tutur. Qrenlandiya ətrafında səslənən fikirlər və ümumilikdə alyanslara transaksional yanaşma NATO-nun daxili koherensiyasını sual altına qoyur. Burada söhbət konkret qərarlardan çox, qavrayışdan gedir. Beynəlxalq siyasətdə isə qavrayış çox zaman reallığın özündən daha təsirli olur.

Əgər Vaşinqtonun prioritetləri qeyri-müəyyəndirsə, bu, digər oyunçular üçün boşluq yaradır. Hibrid strategiyanın əsas məqsədi də məhz bu boşluğu genişləndirməkdir. Birbaşa qarşıdurmadan yayınaraq, rəqibi çətin siyasi seçimlər qarşısında qoymaq və onun reaksiyasını gecikdirmək.

Narva və Svalki: fərqli alətlər, eyni məqsəd: Potensial əməliyyat zonaları arasında Narva və Svalki dəhlizi xüsusi yer tutur. Narva daha çox sürətli və məhdud ssenarilər üçün uyğundur. Burada istənilən destabilizasiya NATO-nun kollektiv müdafiə mexanizminin praktikada necə işlədiyini test edərdi. Qısa zaman kəsiyində yaradılan fakt alyans daxilində siyasi konsensusun nə qədər tez formalaşacağını üzə çıxara bilər.

Svalki dəhlizi isə tamamilə başqa çəki kateqoriyasındadır. Bu, Baltik ölkələrinin quru yolu ilə alyansa bağlanan yeganə xəttidir və burada atılacaq hər hansı addım regional balansı dərhal dəyişər. Bu səbəbdən Svalki ssenarisi daha çox təzyiq elementi kimi masada saxlanılır. Onun mövcudluğu özü-özlüyündə NATO üçün strateji başağrısına çevrilir.

Hazırlıq eskalasiyadırmı? Əməliyyat planlarının mövcudluğu avtomatik olaraq onların icrası demək deyil. Böyük güclər tez-tez eskalasiya potensialını artıraraq diplomatik mövqelərini möhkəmləndirirlər. Burada əsas məqam risklərin nə dərəcədə idarə oluna biləcəyidir. Hibrid strategiya məhz bu məntiq üzərində qurulub: gərginliyi artırmaq, amma açıq müharibə həddini keçməmək. Lakin bu yanaşma da risklidir. Boz zonada aparılan əməliyyatlar çox zaman yanlış hesablamalara açıq olur. Qarşı tərəfin reaksiyası gözləniləndən sərt olarsa, sürətli eskalasiya qaçılmaz ola bilər. Məhz buna görə də hazırkı mərhələdə əsas sual “bu mümkündürmü?” yox, “bu nə ilə nəticələnə bilər?” sualıdır.

Nəticə: sınaq, yoxsa dönüş nöqtəsi?

Baltik regionunda baş verənlər daha böyük geosiyasi oyunun bir epizodudur. Burada məqsəd ərazi qazanmaqdan çox, Qərbin strateji rahatlığını pozmaq və onu reaksiya verməyə məcbur etməkdir. Bu, kollektiv təhlükəsizlik anlayışının real şərtlər altında necə işlədiyini göstərən sınaq ola bilər.

Lakin hər bir sınaq potensial dönüş nöqtəsi daşıyır. Əgər siyasi qeyri-müəyyənlik davam edərsə və cavab mexanizmləri ləng işləyərsə, boz zona əməliyyatları tədricən açıq qarşıdurmanın astanasına çevrilə bilər. Hazırda isə Baltik cəbhəsi hələlik nə müharibənin başlanğıcıdır, nə də sadəcə diplomatik ritorika. O, böyük güclər arasında risklərin yenidən hesablandığı, həssas və dəyişkən bir mərhələni təmsil edir.

Rüstəm Tağızadə

AJM Mərkəzi, Siyasi Analitik