Yəhudi dini icmalarında maliyyə şəffaflığı: 400 min manatlıq suallar

Azərbaycanda yəhudi dini icmaları dövlət tərəfindən uzun illərdir dəstəklənən dini qurumlar sırasındadır. Bu dəstəyin mühüm hissəsi maliyyə yardımı formasında həyata keçirilir. Lakin dövlət vəsaiti, ianələr və sponsor dəstəyi alan hər bir qurum üçün bir məsələ xüsusilə vacibdir: maliyyə şəffaflığı və ictimai hesabatlılıq.

2026-cı il üzrə Prezidentin sərəncamına əsasən Bakı şəhəri Dağ yəhudiləri dini icmasına, Avropa yəhudilərinin Bakı dini icmasına və Sefarad yəhudilərinin Bakı dini icmasına ayrı-ayrılıqda 400 min manat dövlət maliyyə yardımı ayrılıb. Beləliklə, yalnız bu üç icma üzrə məbləğ 1,2 milyon manat təşkil edir.

Burada əsas məsələ vəsaitin ayrılmasının özü deyil. Əsas sual budur:

Bu vəsait necə xərclənir və cəmiyyət bunun barədə nə qədər məlumat əldə edə bilir?

İanələr və dövlət vəsaiti barədə hesabatlılıq

Azərbaycan qanunvericiliyinə görə dini qurumların maliyyə vəsaitləri müxtəlif mənbələrdən, o cümlədən könüllü ianələrdən formalaşa bilər. Dini qurumlara dövlət və yerli özünüidarə orqanları tərəfindən maliyyə yardımı göstərilməsi də mümkündür.

Bu baxımdan dini icmaların illik maliyyə hesabatlarının, gəlir mənbələrinin və əsas xərc istiqamətlərinin ictimaiyyətə mümkün qədər açıq təqdim edilməsi etimadı daha da gücləndirə bilər.

Məsələn, dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitin hansı hissəsinin:

- sinaqoqların saxlanmasına;

- dini və maarifləndirici fəaliyyətə;

- əməkhaqqı və inzibati xərclərə;

- sosial və xeyriyyə layihələrinə;

- təmir və tikinti işlərinə;

- digər fəaliyyət istiqamətlərinə

yönəldiyi barədə ictimaiyyətin məlumatlandırılması şəffaflıq baxımından əhəmiyyətlidir.

Sual vermək ittiham etmək deyil

Dini icmaların maliyyə fəaliyyəti barədə sualların səsləndirilməsi yəhudi icmasına və ya yəhudi dininə qarşı münasibət kimi qiymətləndirilməməlidir.

Əksinə, maliyyə şəffaflığı bütün dini və ictimai qurumlar üçün eyni prinsip əsasında tətbiq olunmalıdır.

Dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən və cəmiyyətdən ianə qəbul edən qurumların hesabatlı olması həm həmin qurumların nüfuzunu, həm də onlara olan ictimai etimadı artırır.

1,2 milyon manat və ictimai maraq

2026-cı ildə üç Bakı yəhudi dini icmasına ayrılmış ümumi 1,2 milyon manat artıq kifayət qədər ciddi məbləğdir.

Bu səbəbdən ictimaiyyətin aşağıdakı suallara cavab almaq hüququnun olması təbiidir:

400 min manatın illik xərclənmə planı varmı?

İlin sonunda faktiki xərclər barədə hesabat açıqlanacaqmı?

İanə və sponsor vəsaitlərinin həcmi nə qədərdir?

Bu vəsaitlərin hansı layihələrə yönəldiyi barədə icma üzvlərinə məlumat verilirmi?

Müstəqil audit həyata keçirilirmi?

Bu sualların cavablandırılması hər hansı icmanı ittiham etmək deyil. Əksinə, şəffaflığın təmin olunması həmin icmaların özünü mümkün şübhələrdən qorumasının ən effektiv yollarından biridir.

Şəffaflıq etimadı gücləndirir

Azərbaycanda dini müxtəliflik və konfessiyalararası münasibətlər dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Yəhudi icmaları da ölkənin multikultural həyatında xüsusi yer tutur.

Məhz buna görə maliyyə şəffaflığı məsələsi daha həssas yanaşma tələb edir.

İcma rəhbərliyi nə qədər açıq hesabat təqdim edərsə, cəmiyyətdə müxtəlif söz-söhbətlərin və əsassız iddiaların yayılması üçün bir o qədər az imkan qalır.

Şəffaflıq zəiflik deyil — güvənin əsas şərtidir.

Azərbaycan Yəhudi Media Mərkəzi olaraq hesab edirik ki, dini icmaların maliyyə fəaliyyəti ilə bağlı ictimai maraq doğuran məsələlər araşdırılmalı, həm icmaların mövqeyi, həm də aidiyyəti dövlət qurumlarının açıqlamaları dinlənilməlidir.

Bu yazı hər hansı dini icmanı maliyyə pozuntusunda ittiham etmir. Məqsəd yalnız dövlət vəsaitlərinin, ianələrin və sponsor maliyyəsinin istifadəsində şəffaflıq və hesabatlılıq məsələsini ictimai müzakirəyə çıxarmaqdır.

Çünki ictimai etimadın ən möhkəm dayağı açıq hesabatdır.

Onuda qeyd edək ki, Azərbaycan yəhudi dini icmalarından "Bakı Dağ Yəhudiləri" və "Gəncə Yəhudilərin" Dini icmaları cəmiyyətə maliyyə hesabatlarını təqdim etməyə açıq olduqlarını bildirmişdilər. Digər icmalar belə bir addım atmağa hazırdırlar ya nədənsə çəkinirlər..?

Nəsimi Əbilov

ajmedia.news