Xamenei ilə görüşən şəxsi İnterpol AXTARIR

ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranın iki ölkə arasında iki həftəlik atəşkəsi uzadıb-uzatmamaq barədə qərar verməsi üçün qoyduğu son tarix yaxınlaşır. Hazırda proseslərin necə inkişaf edəcəyi əksəriyyət üçün çox maraqlıdır.

Maraqlısı odur ki, bu önəmli zamanda diqqət getdikcə terror, repressiya və sərt ideologiya ilə dolu uzun keçmişə malik kölgə fiqur olan İnqilab Keşikçiləri komandanına yönəlir.

AJMEDIA.NEWS xəbər verir ki, İranın hərbi sistemində elit yarımhərbi qüvvə olan İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu-nun başına bu yaxınlarda gətirilmiş Əhməd Vahidi hazırda İranın ən güclü şəxslərindən biri kimi önə çıxır.

Bu yaxınlarda İranın hərbi sistemində elit yarımhərbi qüvvə olan İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun başına gətirilən Əhməd Vahidi İranın ən güclü şəxslərindən biridir. Son günlərdə daha çox önə çıxır və analitiklərin fikrincə, Tehranın döyüşləri yenidən başlayıb-başlamayacağı və ya danışıqları davam etdirib-etdirməyəcəyi ilə bağlı qərar verən əsas fiqurlardan biri məhz odur.

Xarici siyasət üzrə analitik və jurnalist Lisa Daftari bildirib ki, Vahidi hətta rejimin sərt xətt tərəfdarları arasında belə ən radikalları hesab olunur və onun yüksəlişi Tehranın müharibəni davam etdirəcəyi ilə bağlı xəbərdarlıq hesab edilir.

O əlavə edib: "Vakid kimi radikal şəxsiyyətin İnqilab Keşikçilərinin başına gətirilməsi göstərir ki, rejim təzyiq altında yumşalmır. Əksinə, o, karyerasını girov götürmə, sui-qəsdlər və daxili repressiya üzərində qurmuş şəxslərə daha çox güvənir."

Əhməd Vahidinin yüksəlişi niyə vacibdir?

Analitiklər deyirlər ki, Vahidinin yüksəlişi İranın sülhə doğru yönəlməsi və ya daha dərin münaqişəyə girməsi məsələsində həlledici ola bilər. ABŞ üçün terror şəbəkələri ilə əlaqəli sərt xətt tərəfdarının qərarverməsi yolverilməzdi. Amerikalı diplomatlar bu xəttin inkişafını bütün dünya üçün təhlükəli hesab edirlər: "Qlobal sabitlik üçün risklər artır".

Rəsmi qrumulardan kənarda cəmlənən güc

Vahidinin yüksəlişi İranın rəsmi siyasi institutlarının indiyə qədər olduğundan daha zəif göründüyü bir dövrə təsadüf edir. Ekspertlər bildirirlər ki, bu gün İslam Respublikası elə bir sistemdir ki, burada qeyri-rəsmi şəbəkələr və şəxsi əlaqələr rəsmi vəzifələrdən daha çox əhəmiyyət daşıyır.

Demokratiyaların Müdafiəsi Fondundan olan baş tədqiqatçı Behnam Ben Taleblu İranı "qanunların deyil, şəxslərin sistemi" kimi təsvir edib və qeyd edib ki, qərarlar getdikcə mülki hökumətdən çox İnqilab Keşikçiləri fiqurları vasitəsilə verilir.

Bu fotoda İranın daxili işlər naziri Əhməd Vahidi 4 mart 2024-cü ildə Tehranda keçirilən seçkilərlə bağlı mediaya açıqlama verir. Argentina isə 23 aprel 2024-cü ildə onun 1994-cü ildə Buenos-Ayresdə yəhudi icma mərkəzində baş vermiş və 85 nəfərin ölümünə səbəb olmuş terror aktında ehtimal olunan iştirakı ilə əlaqədar həbsini tələb edib.

Milli Təhlükəsizlik Araşdırmaları İnstitutunun digər eksperti Beni Sabti bildirib ki, Vahidi hazırda parlament sədri Məhəmməd Baqir Qalibafdan və hətta ali lider Əli Xameneinin oğlu Müctəba Xameneidən də daha təsirli ola bilər. O deyib: "Mənim fikrimcə, o hazırda daha dominantdır, hətta koordinasiya olunsa belə. Vahidi yeni ali liderlə üz-üzə görüşən yeganə şəxsdir".

O, daha əvvəl Qüds Qüvvələrinə rəhbərlik edib

Dünya Qasım Süleymani adını tanımamışdan çox əvvəl, Vahidi İranın xaricdəki əməliyyatlarının infrastrukturunu quran şəxslərdən biri idi. O, 1990-cı illərdə Qüds Qüvvələrinin komandanı olub və daha sonra xarici əməliyyatlar və gizli fəaliyyətlərə cavabdeh elit bölməyə Süleymani rəhbərlik edib. Analitiklər bildirirlər ki, Vahidi Yaxın Şərqdə, xüsusilə Livanda İranın terror müttəfiqləri şəbəkəsinin qurulmasında əsas rol oynayıb.

Daftari bildirib: "Əhməd Vahidi İslam Respublikasının ən militarist qanadının lideridir. O, Süleymanidən əvvəl Qüds Qüvvələrində fəaliyyət göstərərək Tehranın xaricdəki əməliyyat infrastrukturunun qurulmasına kömək edib." Sabti qeyd edib ki, Vahidi 1979-cu il İran İslam İnqilabından əvvəl və sonra Livanda fəaliyyət göstərən silahlı qruplarla əlaqələr quran ilk nəsil İran operativlərindən olub. Bəzi məlumatlara görə, o, Cənubi Livanda fələstinli və livanlı qruplarla əlaqəli düşərgələrdə təlim keçib və İranın Hizbullah ilə ittifaqının əsasını qoymağa kömək edib. Vahidinin adı son 40 ildə İranın dəstəklədiyi şəbəkələr tərəfindən həyata keçirilən ən qanlı hücumlarla əlaqələndirilir.

1988-1998-ci illərdə Qüds Qüvvələrinin rəhbəri kimi o, 1983-cü ildə Beyrut kazarmalarının bombalanması (241 ABŞ hərbçisinin ölümü), 1996-cı ildə Səudiyyə Ərəbistanında Xobar Towers hücumu və 2008-ci ildə Yəməndə ABŞ səfirliyinə hücumla əlaqələndirilir.

Dünyada ən çox axtarılan İran rəsmilərindən biri

Daftari bildirib ki, Vahidi 1994-cü ildə Buenos-Ayresdə AMIA yəhudi mərkəzində törədilən partlayışla bağlı Argentina prokurorları tərəfindən ittiham olunub. Bu hücum nəticəsində 85 nəfər həlak olub. Argentina istintaq orqanları onu həmçinin 1992-ci ildə İsrail səfirliyinə hücumla da əlaqələndirib. Lakin Interpol tərəfindən verilmiş "qırmızı bülleten" məhz 1994-cü il AMIA hücumu ilə bağlıdır. Aprel ayında Argentina Prezidenti Xavyer Miley hökuməti İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunu terror təşkilatı kimi tanıyaraq Vahidinin adını xüsusi qeyd edib. Vahidi həm ABŞ, həm də Avropa İttifaqı tərəfindən sanksiyalara məruz qalıb. Bu sanksiyalar onun beynəlxalq səfərlərini, maliyyə əməliyyatlarını və biznes fəaliyyətini ciddi şəkildə məhdudlaşdırır.

ABŞ onu ilk dəfə 2010-cu ildə İranın nüvə və raket proqramları ilə əlaqəsinə görə, sanksiyaya salıb. 2022-ci ildə isə o, insan haqlarının ciddi pozuntularına görə yenidən siyahıya daxil edilib. 2022-ci ildə Məhsa Əmini hadisəsindən sonra daxili işlər naziri kimi ölkə üzrə etirazların sərt şəkildə yatırılmasına rəhbərlik etdiyinə görə ABŞ tərəfindən yenidən sanksiyaya məruz qalıb. ABŞ Maliyyə Nazirliyinin məlumatına görə, o, internetin kəsilməsi və etirazların yatırılması zamanı hüquq-mühafizə qüvvələrinin fəaliyyətinə rəhbərlik edib. Avropa İttifaqı onu ilk dəfə 2008-ci ildə sanksiyaya salıb, 2022-ci ildə isə canlı güllədən istifadə, jurnalist və etirazçıların əsassız həbsi və nümayişlərin zorakılıqla dağıdılması səbəbilə sanksiyaları genişləndirib.

İnsan haqları təşkilatları İran hakimiyyətini etirazçılara qarşı canlı atəş, kütləvi həbslər və işgəncələr tətbiq etməkdə ittiham edib və bunun nəticəsində 30 mindən çox insanın öldüyü bildirilir.

Yaxın Şərq Media Araşdırmaları İnstitutunun rəhbəri Yigal Carmon xəbərdarlıq edib: "Onun rəhbərliyi altında Qərbdə həm yəhudilərə, həm də qeyri-yəhudilərə qarşı bu cür cinayətlərin artacağı gözlənilir."

Analitiklər deyir ki, o, rejimin ən radikal qanadını təmsil edir

Ekspertlər bildirir ki, Vahidi sadəcə sərt xətt tərəfdarı deyil, həm də İranın onsuz da radikal hakim elitası daxilində ən ekstremal fiqurlardan biridir. Sabti xəbərdarlıq edib ki, onun təsirinin artması Tehranın real atəşkəsə razılaşmasını daha da çətinləşdirə bilər.

O deyib: "O, sistemi daha da radikallaşdırır və müharibəni dayandırmaq istəməyə bilər, çünki bu, İnqilab Keşikçilərinin maraqlarına uyğundur"

Vahidi ilə bağlı əsas narahatlıqlardan biri də odur ki, İran atəşkəsə razılaşsa belə, o bunu sadəcə yenidən toparlanmaq fürsəti kimi görə bilər. Bu narahatlıq Trampın sülh razılaşmasına dair son tarixinin yaxınlaşması ilə daha da aktuallaşıb. Əgər Vahidi həqiqətən də İranda əsas qərarverici şəxsdirsə, əsas sual İranın atəşkəs istəyib-istəməməsi deyil, İnqilab Keşikçilərinin komandanının qarşıdurmanın davam etməsini öz maraqlarına daha uyğun hesab edib-etməməsidir.

İranın BMT-dəki nümayəndəliyi isə bu mövzu ilə bağlı şərh verməkdən imtina edib.(lent.az)