Suriyada siyasi proseslər yenidən gündəmdə

Suriya hökumət qüvvələrinin Deyir Hafer və Maskanah kimi ərazilərdə tam nəzarəti bərpa etməsi, ölkənin uzun illər səngidə qalmış münaqişə xəttində yeni bir mərhələnin başladığını göstərir. Rəsmi açıqlamalara görə, ordu həm strateji şəhərləri, həm də bölgədəki kənd və qəsəbələri öz nəzarəti altına alıb, SDF-nin (Suriya Demokratik Qüvvələri) geri çəkilməsi ilə genişlənmiş ərazilərdə “xəritə üzərindəki birliyi” fiziki reallığa çevirir. Bu mərhələ yalnız hərbi üstünlüyün nümayişi deyil, həm də Suriya dövlətinin suverenlik və idarəetməni yenidən mərkəzləşdirmə səyləridir. Bu hadisə eyni zamanda münaqişənin struktur dinamikasının dəyişdiyini göstərir. Suriya ordusunun irəliləməsi sülh danışıqlarını asanlaşdırmır, əksinə, status-kvonun zorla yenidən müəyyənləşdirilməsi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu, daxilən parçalanmış bir ölkədə vahid dövlət aparatının bərpası naminə aparılan manevrdir, lakin xarici aktorların maraq dairəsini də yenidən formalaşdırır: Türkiyənin, ABŞ-ın və regional silahlı qrupların mövqeləri daha da mürəkkəbləşir və qarşılıqlı təzyiqlər artmaqdadır.

Ən önəmli strateji aspekt ondan ibarətdir ki, Suriya hökumətinin bu yüksəlişi həm daxili həm də xarici siyasət üçün legitimlik iddiasıdır. Dövlət qüvvələrinin SDF və digər qeyri-dövlət aktorlarının nəzarətindəki rayonların geri alınması, yalnız ərazi deyil, həm də siyasi nüfuzun bərpasıdır. Bu isə regionda əllərində faktiki idarəetmə imkanları olan aktorlara qarşı yeni rəqabət və təzyiq nişanələri yaradır.

“Bu irəliləyişlər İsrail üçün birbaşa təhlükə yaratmasa da, Dəməşqin ərazi nəzarətini genişləndirməsi proses səviyyəsində Tel-Əviv tərəfindən diqqətlə izlənir; çünki uzunmüddətli risklər məhz bu cür struktur dəyişikliklərdən qaynaqlanır.”

Nəticə etibarilə, Deyir Hafer və Maskanahın bərpası Suriya üçün yalnız hərbi qələbə deyil; bu, daha geniş geosiyasi intriqanın bir hissəsidir — dövlətin parçalanmış ərazilərdə yenidən gücünü təmin etməsi, regional balansda öz rolunu tərtib etməsi və xarici aktorlarla yeni əlaqələndirmə modellərini sınamasıdır. Bu dinamika Suriya münaqişəsinin sadəcə yerli iddia deyil, regionun daha geniş təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmasının əhəmiyyətli komponent olduğunu göstərir.

Rüstəm Tağızadə

AJM Mərkəzi, Siyasi Analitik.