Netanyahu–Səudiyyə xətti: şərtli normallaşma və regional balans

Netanyahu-nun “Səudilər razılaşma istəyirsə, anti-İsrail qüvvələri ilə eyni cəbhədə olmamalıdır” açıqlaması sadəcə diplomatik tələb deyil. Bu, İsrailin regionda dəyişən balansı necə oxuduğunu göstərən açıq siqnaldır. İsrail artıq normallaşmanı tarixi fürsət kimi yox, şərtlərlə məhdudlaşdırılmış risk kimi görür. Səudiyyə isə fərqli məntiqdən çıxış edir. Riyad üçün məsələ İsraillə münasibət qurmaq yox, bunu hansı şərtlərlə və hansı regional qiymətə edəcəyidir. Məhz bu nöqtədə proses dayanır və üç mümkün ssenari ortaya çıxır.

Ssenari 1: Şərtli yaxınlaşma (aşağı eskalasiya)

Bu ssenaridə tərəflər açıq normallaşmaya getmədən, texniki və təhlükəsizlik əməkdaşlığını genişləndirir. Riyad anti-İsrail bloklara formal yaxınlıqdan qaçır, İsrail isə Fələstin məsələsində ritorikanı bir qədər yumşaldır, amma real güzəştlərə getmir.

Bu model:ABŞ üçün qənaətbəxşdir,Səudiyyə üçün daxili ictimai təzyiqi idarəolunan saxlayır,İsrail üçün təhlükəsizlik risklərini minimumda tutur.Amma bu, strateji dönüş yox, vaxt udmaqdır.

Ssenari 2: Dondurulmuş normallaşma (ən real)

Bu halda Səudiyyə açıq şəkildə İsraillə razılaşmanı kənara qoyur, amma eyni zamanda onun əleyhinə sərt bloklara da qoşulmur. Riyad balans siyasətini seçir: bir tərəfdən ABŞ və İsraillə əlaqələri saxlayır, digər tərəfdən regionda manevr azadlığını itirmir.

Netanyahu-nun açıqlaması məhz bu ssenaridən doğan narahatlığı əks etdirir. Çünki İsrail üçün ən problemli variant Səudiyyənin nə dost, nə də açıq rəqib olmasıdır. Bu vəziyyət İsraili regionda təkbaşına qərar verməyə məcbur edir.

Bu ssenari: qısa və orta müddətdə ən stabil,

amma uzun müddətdə ən qeyri-müəyyən variantdır.

Ssenari 3: Açıq ayrışma və bloklaşma (yüksək risk)

Əgər İsrail daxili siyasətdə daha sərt xəttə keçərsə və Fələstin məsələsində hər hansı elastiklik göstərməzsə, Səudiyyə açıq şəkildə alternativ regional xətt axtara bilər. Bu, İsrail üçün strateji məğlubiyyət, ABŞ üçün isə regionda təsir itkisidir.

Bu ssenari: Yaxın Şərqdə yeni bloklaşmanı sürətləndirər, İsrailin təhlükəsizlik mühitini ağırlaşdırar,

regionu daha az proqnozlaşdırılan hala gətirər. Bu, hələlik az ehtimallıdır, amma tam istisna da deyil.

Nəticə: əsas mübarizə masada yox, vaxtdadır

Bu prosesdə əsas sual “razılaşma olacaqmı?” deyil. Əsas sual budur:

kim bu prosesdə daha uzun müddət gözləyə bilər?

Səudiyyə vaxt qazanır, çünki onun alternativləri var. İsrail isə vaxtla yarışır, çünki regional balans sürətlə dəyişir. Netanyahu-nun açıqlaması da məhz bu narahatlığın sözə çevrilmiş formasıdır. Normallaşma mümkündür. Amma bu, artıq simvolik sülh deyil — soyuq hesablamalar üzərində qurulan, riskli bir razılaşmadır.

AJM Mərkəzi

Rüstəm Tağızadə, Siyasi Analitik