İran Müharibəsi Onuncu Gün: Yeni Lider, Köhnə Strategiya – Regional Şahmat Taxtasında Dönüş Nöqtəsi

Bir neçə həftə əvvəl heç kim İranın on gün ərzində bu qədər sürətli transformasiya keçirəcəyini proqnozlaşdıra bilməzdi. Ali Rəhbər öldürüldü, 5000-dən çox hərbi hədəf vuruldu, neft $100-ü keçdi – və Tehran hələ də dayanır . Bu, sadəcə müharibə deyil, bütün Körfəz regionunun güc balansının yenidən yazıldığı bir mərhələdir.

İntiqam Amili: Şəxsi Faciənin Geosiyasətə Çevrilməsi

Müctəba Xamenei müharibənin ilk günlərində təkcə atasını deyil, anasını, həyat yoldaşını və bir oğlunu itirib . BBC-nin təhlilinə görə, bu müharibə onun üçün artıq "sadəcə siyasi mübarizə deyil, şəxsi faciə və intiqam məsələsidir" .

Fudan Universitetindən Sun Deqanq qeyd edir ki, Müctəbanın şəxsi intiqam hissi milli incikliklə birləşərək onu ABŞ və İsrailə qarşı daha sərt mövqeyə sürükləyəcək . RAND analitiki Patrik Klouson isə onun "meydan oxuyan konsolidasiya" strategiyası izləyəcəyini proqnozlaşdırır – SEPAH-a söykənmək, raket hücumlarını genişləndirmək, regional müttəfiqləri dəstəkləmək və nüvə proqramını sürətləndirmək.

Mənim fikrimcə, Müctəba Xamenei İranın ən çətin dönəmində hakimiyyətə gəlir. O, həm xarici hücumlarla, həm iqtisadi çöküşlə, həm də daxili etiraz potensialı ilə üzləşir. Onun ən böyük gücü – SEPAH-la sıx əlaqələri – eyni zamanda onun ən böyük zəifliyidir: o, hakimiyyətini hərbi elitanın dəstəyinə borcludur və onların maraqlarına zidd hərəkət edə bilməz.

Strateji Məğlubiyyət və İnstitusional Davamlılıq

Pentaqonun rəqəmləri danışır: İranın ballistik raket hücumları 90% azalıb, dəniz qüvvələrinin yarısı məhv edilib . Lakin burada ən maraqlı məqam Tehranın reaksiyasıdır. Müctəba Xameneinin cəmi 48 saat ərzində yeni Ali Rəhbər seçilməsi və SEPAH-ın dərhal ona beyət etməsi göstərir ki, İran dövlət maşını "bir nəfərlik sistem" deyil . Bu, Brzezinskinin təbirincə, "ahtapotun başı kəsilsə də, qollarının hələ də hərəkət edə biləcəyi" bir vəziyyətdir.

Körfəz Cəbhəsi: Yeni Tənliklər

İranın ən böyük strateji səhvi – Körfəz qonşularını hədəfə almaq – əslində onun ən güclü silahına çevrilib. Bəhreyndə 32 yaralı, Səudiyyə Ərəbistanında neft yataqlarına hücumlar, Qətərə raket zərbələri . Nəticə? Körfəz ölkələri Vaşinqtona daha da yaxınlaşır, İran isə tarixində olmadığı qədər təcrid olunur . Hürmüz boğazının faktiki bağlanması artıq təkcə İranın deyil, bütün regionun enerji təhlükəsizliyini təhdid edir .

Proksi Müharibənin Yeni Fazası

Hizbullah və İraq milisləri müharibəyə qoşulub, lakin maraqlıdır ki, husilər hələ də ehtiyatda gözləyir . Bu, Tehranın strateji hesablamasını göstərir: əsas qüvvələri sona saxlayır, çünki Suriya dəhlizinin itirilməsi ilə "Müqavimət Oxu"nun logistikası çöküb . SEPAH-ın proksi şəbəkəsi indi daha çox simvolik dəyər daşıyır.

Nəticə: Növbəti Addımlar

Üç ssenari mümkündür. Birincisi: sərt xəttin konsolidasiyası – SEPAH-ın rəhbərliyi ələ alması və müharibəni uzatması. İkincisi: parçalanma – iqtisadi çöküş və etnik qrupların (azərilər, kürdlər) üsyanı. Üçüncüsü və ən təhlükəlisi: nüvə silahına can atma – Şimali Koreya modeli.{ Bu model real görünmür}

Hələlik Tehran döyüşür, SEPAH birlik nümayiş etdirir, xalq pəncərələrdən "Müctəbaya ölüm" qışqırsa da, küçələrə çıxmır . Bu müharibə sadəcə İranın taleyini deyil, bütün Yaxın Şərqin gələcək onilliklərini təyin edəcək.

AJM Mərkəzi,

Siyasi Analitik Rüstəm Tağızadə